Her Şey Ortada: Elizabeth Holmes dünyanın gündeminde ama herkes aynı şeyi görmüyor

Elizabeth Holmes’un hikayesi son yıllarda kitaplara, haberlere, belgesellere ve dizilere konu oldu: Bir kadının kan testi şirketi kurması, milyarlarca dolarlık değerlemeye ulaşması, vaat ettiği teknolojinin çalışmadığının ortaya çıkması ve sonunda cezaevine girmesi dünya çapında ilgi çekti… Ancak Nathan Fielder ile Lance Oppenheim’ın “You Can See Everything” filmi, Holmes hakkında yeni bir tartışma başlattı.

Türkiye’de 30 Ekim’de “Her Şey Ortada” adıyla gösterime giren yapım, Holmes’un cezaevine girmesine 34 gün kala kameraları evine kabul etmesiyle başlıyor. Partneri Billy Evans ve iki küçük çocuğuyla geçirdiği günleri izleyen proje, üç yıla yayılıyor.

Filmi izlemeden dahi hakkında yayımlanan onlarca değerlendirme, söyleşi ve itirazlar yan yana koyulduğunda bazı ipuçları elde etmek mümkün. İlgi, Holmes’un özel hayatına duyulan merakı aşmış durumda ve film, onu geçmişten tanıyanlarla kamera aracılığıyla bu kadar yakından görenleri de karşı karşıya getirdi.

İlginin ilk nedeni, kameranın iki tarafındaki isimler. Netice itibariyle Holmes, yatırımcıları dolandırmaktan mahkum olmuş bir girişimci. “Nathan for You” ve “The Rehearsal” gibi yapımlarla tanınan Nathan Fielder ise insanların davranışlarını alışılmadık durumlar kurarak gözlemleyen bir komedyen olarak nam saldı: Gerçeklikle kurmacanın sınırlarını zorlamasıyla tanınıyor.

Filmin gücü tartışmalı ana karakter Holmes kadar belgesel yapma süreci ve güvenilirliklerinin de sorgulamasında yatıyor. Kamera önündeki davranışların ne kadarının doğal olduğu, montajın izleyicinin kanaatini nasıl etkilediği gibi detaylar bu yapımda ön planda. Öte yandan Holmes’un aile hayatının seyircide uyandırabileceği empati de yadsınamaz.

Peki hüküm giymiş bir insanın suçlarını bilmek, onun korkusuna veya çocuklarından ayrılmasına kayıtsız kalmayı gerektirir mi? Ya da geçmişteki eylemlerini değerlendirme biçimini etkileyebilir mi?

Filme yönelik övgülerle itirazların ayrıldığı yer de burası…

Holmes’un davasını dört ay boyunca izleyen The Verge muhabiri Elizabeth Lopatto, belgeselin onun bire bir ilişkilerdeki etkisini gösterdiğini düşünüyor: Uzun göz teması, dikkatle dinleme ve karşısındaki kişiye özel olduğunu hissettirme gayreti bunun örnekleri… Hepsi, dolandırıcıların sıklıkla kullandığı manipülasyon teknikleri… Lopatto’ya göre suç kayıtları geri planda kaldığında, son derece kendinden emin konuşan birini dinlemek, bilinen gerçekleri bile yeniden tartışmaya açabiliyor.

Bu, filmin sinema salonundan çıktıktan sonra da konuşulmasını açıklayan unsurlardan biri. Yani zleyici kendi kanaatinden kuşkulanıyor…

Ancak film üzerine yazılanların en dikkat çekici kısmı ise itirazlar:

Holmes’u geçmişte iki kez sahnede sorgulamış sağlık gazetecisi Matthew Herper, bir kişinin kendi anlattığına inanıyor görünmesiyle doğruyu söylemesi arasındaki farkı vurguluyor. Herper’e göre teknik ayrıntıların geri plana itilmesi, bazı izleyicilerin dolandırıcılığın kanıtlarını gözden kaçırmasına yol açabilir.

Tartışma, eski fotoğraflara kadar uzanıyor. Holmes’un parmakları arasında küçük bir kan kabı tuttuğu ünlü Forbes portresini çeken Ethan Pines, filmde bu görüntüye ilişkin oluşabilecek izlenime itiraz ediyor. Fotoğrafçı, kapları Holmes’un ekibinin getirdiğini ve pozun ona dayatılmadığını belirtiyor.

Forbes’un fotoğraf direktörü Robyn Selman’ın verdiği bilgi de Holmes’a duyulan ilginin ne kadar kalıcı olduğunu gösteriyor: Holmes, derginin arşivinde son 15 yılda fotoğrafları en fazla lisanslanan kişi. Başarı yıllarında üretilen görüntüsü, çöküşünden sonra da kullanılmaya devam ediyor.

Holmes’u araştıran gazeteci Amy Chozick’in dikkat çektiği eksik ise aileye çocuk bakımında yardım eden Vanessa. Vulture’ın aktardığına göre Chozick, bakıcının filmde görünmemesinin çiftin gündelik hayatını algılayışımızı etkilediğini düşünüyor. Yardım eden kişi kadrajın dışında kaldığında, bütün yükü tek başına taşıyan anne baba görüntüsü güçleniyor.

Öte yandan filme gösterilen bu ilginin kendisi de eleştiriyi hak ediyor. Holmes’un bakışları, konuşma biçimi, partneriyle ilişkisi ve seyircide uyandırdığı duygular üzerine sayfalarca yazılırken, Theranos’un hatalı testlerinden etkilenen hastalar ne kadar yer buluyor? Dolandırıcılığı ortaya çıkarmak için risk alan çalışanlar, onun kişiliğine duyulan merakın gerisinde mi kalıyor?

Holmes’un hikayesi yeni bir kültür ürününün, gişe gelirinin ve sosyal medya tartışmasının kaynağı oldu. Fotoğraflarına yönelik talep de bu devamlılığı gösteriyor. İtibarını kaybetmiş olması, görünürlüğünü ortadan kaldırmadı, aksine bu skandal, görüntüsünün tekrar tekrar kullanılmasını sağladı.

Filmi izlemek bir yana Holmes’un etkisini çözmeye çalışmak, ona daha fazla dikkat ayırmak anlamına da geliyor. Eleştirmek amacıyla bakarken bile onun yeniden gündemin merkezine yerleşmesine katkıda bulunuyoruz.

Bir suçun nasıl işlendiğini anlamak için failini incelemek gerekli. Ancak aynı kişinin her bakışına, her suskunluğuna yeni anlamlar yüklenirken, bu ilgiden ne öğrenildiğini de sormak gerekiyor.

Eleştirmenlerin bir bölümü, belgeselin yarattığı kuşkuyu sanatsal başarısının parçası olarak değerlendiriyor. Holmes’u geçmişten tanıyanlar ise aynı kuşkunun, zaten ortaya çıkarılmış gerçekleri gölgeleyebileceğinden endişe ediyor.